Założenia pedagogiki Montessori

Montessori stworzyła całościową koncepcję pedagogiczną, obejmującą rozwój człowieka od narodzin do dorosłości i opierającą się na podstawowej zasadzie szacunku dla indywidualności i godności dziecka. Dokonała wielu odkryć, dzięki którym możemy wspierać rozwój dzieci. Należą do nich:

Dziecięca konieczność pracy

Maria Montessori wierzyła, że małe dziecko niezależnie od tego czy „bawi się” na placu zabaw, w domu czy w przedszkolu ma bardzo podobne odczucia i potrzeby jak dorosła osoba „w pracy”. Dorosłemu zależy na interesującej i ważnej pracy, która daje poczucie spełnienia i preferuje ją ponad zwykłe obowiązki. Dorosły potrzebuje odpowiedniego treningu, narzędzi i miejsca pracy wspierającego koncentrację. Dorosły zwykle oczekuje poszanowania dla jego pracy i potwierdzenia, że została ona wykonana dobrze.

Montessori zaobserwowała, że małe dzieci, kiedy się bawią, również pragną mających cel czynności, które samodzielnie mogą wybierać. Dziecko chce, by pokazać mu jasno, jak daną czynność wykonać, zapewnić mu odpowiednie do tego materiały i przestrzeń. Dziecko ufa również, że jego starania będą w pełni szanowane, a efekt pracy podziwiany.

Dlatego praca dorosłego oraz zabawa dziecka mają równorzędny cel oraz przebiegają w podobny sposób. Rozpoznając te podobieństwa Maria Montessori preferowała nazywanie „zabawy” dziecka jego szczególną własną „pracą”.

Spontaniczne powtarzanie

Maria Montessori stwierdziła dodatkowo, że wielokrotne powtarzanie danych czynności może być w zasadzie bardziej znaczące w osiągnięciu przez dziecko biegłości, niż samo dojście do celu pracy. Przykładem może być polerowanie przez dzieci srebrnych naczyń.

Dzięki niezwykle precyzyjnej rutynie dziecko nieustannie ćwiczy precyzyjne posługiwanie się własnym umysłem. Dziecko nie czyni czegoś jedynie dla danego efektu, ale potrafi niezwykle wytrwale powtarzać ciągle jedną i tę samą czynność. W ten sposób doskonali daną umiejętność.

Koncentracja

Montessori odkryła, że każde dziecko jest zdolne do koncentracji na jednym przedmiocie, dzięki czemu dochodzi do istotnych doświadczeń związanych zarówno z tym przedmiotem, jak i z samym sobą.

Montessori nazwała głęboką i długotrwałą koncentrację polaryzacją uwagi. Podkreślała, że systematycznie wspierana koncentracja pozwala dziecku wykorzystywać własny potencjał intelektualny.

Normalizacja

Dr Maria Montessori użyła słowa normalizacja, by opisać wyjątkowy proces, który zaobserwowała ona w rozwoju dzieci. Proces opisujący właściwości, które są „normalne” dla wszystkich dzieci, kiedy ich potrzeby rozwojowe są odpowiednio zaspokajane.

Samodyscyplina

W Montessori dyscyplina jest wyborem dziecka, aktem jego woli. Koncepcja posłuszeństwa opiera się o ideę woli człowieka. Maria Montessori podkreślała, że naszym celem jest „uprawiać” wolę, a nie ją łamać.

Chłonny umysł

Chłonny umysł jest to niebywała i charakterystyczna dla dzieci zdolność do szybkiego uczenia się, wchłaniania jak gąbka otoczenia. Metoda Montessori jest taka, bo odpowiada na potrzeby rozwojowe dzieci i ma przygotowane narzędzia, które mu w tym pomogą.

Fazy sensytywne – fazy wrażliwe w wieku od 0 do 6 lat

• Ruch (0–1,5 lat)
• Język (0–6 lat)
• Porządek – rutyna (2–4 lat)
• Małe przedmioty (1,5–4 lat)
• Wdzięk i grzeczność (2,5–6 lat)
• Doskonalenie zmysłów (0–6 lat)
• Pisanie (3–4 lata)
• Czytanie (4,5–5,5 lat)
• Relacje przestrzenne (4–6 lat)
• Muzyka (0–6 lat)
• Matematyka (4–6 lat)

Grzeczność i dobre wychowanie

Maria Montessori prezentuje lekcje grzeczności i wdzięku wraz z lekcjami życia praktycznego.

• Jak odpowiednio siadać i wstawać
• Jak witać osoby, używając odpowiednich określeń
• Jak przepraszać przechodząc przed kimś
• Jak przerywać w miarę potrzeby rozmowę
• Jak zamykać i otwierać drzwi
• Jak podawać drugiej osobie przedmioty, szczególnie ostre, takie jak nożyczki

Rozwój społeczny

W Przedszkolu Pracownia Montessori rozwój społeczny następuje naturalnie. Oddziały wielorocznikowe stanowią odwzorowanie naturalnego środowiska społecznego i pozwalają na wyeliminowanie zachowań rywalizacyjnych.

Motywacja do działania

Dzieci nie są porównywane, oceniane ani nagradzane. Podejmują aktywność dla własnej satysfakcji i uczą się pokojowego rozwiązywania konfliktów.

Wyposażenie

Każda pracownia jest wyposażona w kompletny materiał uporządkowany według działów oraz stopnia trudności. Materiały posiadają kontrolę błędu i wspierają samodzielność dziecka.

Zajęcia ogólnorozwojowe

Każdy dzień pracy dydaktycznej rozpoczyna się zajęciami grupowymi, po których następuje praca własna będąca podstawą środowiska montessoriańskiego.

Rola nauczyciela

Rolą nauczyciela jest wspomaganie samodzielnych wysiłków wychowanka poprzez obserwację, dokumentowanie przebiegu nauczania oraz wprowadzanie odpowiedniego materiału rozwojowego.